Ћирилица     English   
BAZA NEPOKRETNIH KULTURNIH DOBARA
Naziv: Manastir Gračanica
Opština: Priština
Mesto: Gračanica
Nadležnost: Republički zavod za zaštitu spomenika kulture – Beograd
Teritorijalno nadležni zavod: Kancelarija za očuvanje kulturne baštine na Kosovu i Metohiji
Godina upisa na UNESCO-vu listu svetske baštine: 2006
Napomena: na UNESCO-vu Listu svetske baštine u opasnosti upisan 2006. godine
Broj u centralnom registru: SK 1367
Datum upisa u centralni registar: 30.12.1997
Rešenje/Odluka o proglašenju za NKD: Rešenje Zavoda za zaštitu i naučno proučavanje spomenika kulture NR Srbije u Beogradu, od 25. oktobra 1947. godine.
Kategorija: Nepokretno kulturno dobro od izuzetnog značaja
Vrsta: Spomenik kulture
Period izgradnje: druga decenija XIV veka
Prikaži mapu

Manastirska crkva Uspenja Bogorodice u Gračanici, zadužbina kralja Milutina, sagrađena je u drugoj deceniji XIV veka. Izvedena u formi petokupolne građevine sa osnovom u obliku upisanog krsta, gračanička crkva spada u vrhunska arhitektonska ostvarenja epohe. Sredinom XIV veka dozidana je spoljna priprata. Mihailo i Evtihije, čuveni slikari iz Soluna, završili su živopisanje do 1321. U centralnoj kupoli, ispod slike Hrista Svedržitelja, predstavljeni su Nebeska liturgija, proroci i jevanđelisti. U naosu su ciklusi Velikih praznika, Hristovih stradanja, Čuda i parabola, Hristovih javljanja posmrtnih javljanja, scene iz života Bogorodice, sv. Nikole i Menolog. U oltaru su evharističke i starozavetne teme. Milutin i njegova žena Simonida, vizantijska princeza, naslikani su kao vladari po milosti Božjoj, jer im anđeli s neba donose krune. U priprati je naslikana Loza Nemanjića i Strašni sud, dok su u spoljnoj priprati sačuvani fragmenti fresaka slikani u XIV veku i dva stoleća kasnije, oko 1570. Pored kompozicija iz ciklusa Vaseljenskih sabora, Bogorodičinog akatista i Krštenja, tu su portreti srpskih arhiepiskopa i patrijaraha i predstava sahrane gračaničkog mitropolita Dionisija. Gračanička riznica stradala je u požarima između 1379–1383. U manastiru se danas nalazi značajna zbirka ikona, među kojima je najstarija Hrista Milostivog iz XIV veka, jedinstvena po svojim dimenzijama (269 x 139 cm). Radovi na konzervaciji arhitekture i slikarstva odvijali su se do 1999.