Ћирилица     English   
BAZA NEPOKRETNIH KULTURNIH DOBARA
Naziv: Grčko groblje
Opština: Prijepolje
Mesto: Hrta
Nadležnost: Republički zavod za zaštitu spomenika kulture – Beograd
Teritorijalno nadležni zavod: Zavod za zaštitu spomenika kulture Kraljevo
Godina upisa na UNESCO-vu listu svetske baštine: 2016
Broj u centralnom registru: AN 70
Datum upisa u centralni registar: 20.03.1986
Rešenje/Odluka o proglašenju za NKD: Odluka SO Prijepolje br.633-7/83-III-03 od 31. januara 1984.
Kategorija: Nepokretno kulturno dobro od izuzetnog značaja
Vrsta: Arheološko nalazište
Period izgradnje: XIV–XV vek

Arheološko nalazište Grčko groblje u selu Hrta nalazi se u izrazito planinskom području, na potesu Gubice, formirano je na dva uzvišenja na rastojanju od 100 m. Ovo je groblje s najviše isklesanih reljefa na teritoriji rasprostiranja stećaka u Republici Srbiji. Zaseoci su postavljeni u široj okolini groblja sa stećcima, a celokupni prostorni ambijent odražava jedinstvo prirode, naselja i kulturnog dobra.
Stećak je spomenik koji je u periodu od druge polovine 12. a najintenzivnije tokom 14. i 15. veka, postavljan kao obeležje grobnog mesta na gotovo celom području Bosne i Hercegovine, u zapadnim delovima Srbije i Crne Gore kao i u središnjim odnosno južnim delovima Hrvatske. Zona rasprostiranja stećaka ograničena je na severu rekom Savom, na jugu jadranskom obalom, na zapadu Likom u Hrvatskoj, dok istočna granica njihovog rasprostiranja seže duboko u zapadnu Srbiju. Sistematskim prebrojavanjem ovih spomenika, u drugoj polovini 20. veka, došlo se do brojke od oko 70.000 evidentiranih stećaka na oko 3.300 lokaliteta na teritoriji pomenutih država.
Na arheološkom nalazištu Grčko groblje nadgrobni spomenici su postavljeni u pravcu istok–zapad. Arheološko nalazište sadrži tipove spomenika karakteristične za ovu teritoriju, a sačuvano je ukupno 77 spomenika. Spomenici donjeg groblja (41) isključivo su ploče i očigledno je da je ukopavanje obavljano u praistorijskom tumulu. Jedna ploča ukrašena je motivom krsta upisanog u krug. Spomenike gornjeg groblja (33) pored masivnih ploča, koje su većinom ukrašene tehnikom plitkog urezivanja, čini i nekoliko većih sanduka na čijim bočnim stranama su izvedene arkade produbljenim reljefom. Gornja površina ploča ukrašena je jednim ili kombinacijom više motiva. Tako ivice spomenika krase uže i bordura od talasaste linije s krugovima ili cik-cak ornament, dok su na sredini postavljeni koncentrični krugovi, krugovi s upisanim krstom ili samo krst i u jednom slučaju jelen. Na više spomenika nalaze se simboli porodice: grb sa štitom i mačem ili samo predstave mača.
Teritorija Polimlja od 12. veka sastavni je deo srpske srednjovekovne Raške države i jedan od središnjih delova rane nemanjićke države u čijim župama, još od Stefana Nemanje, članovi ove vladarske porodice podižu svoje zadužbine. U dolini Lima bilo je oko sedamdeset manastira i crkava. Srednjovekovno Prijepolje se razvijalo kao trg (tržnica) manastira Mileševa na takozvanom dubrovačkom drumu. Nakon poraza Nikole Altomanovića koji je ove krajeve kratko držao u 14. veku, oblast Prijepolja ulazi u sastav banovine Bosne.
Stećci – srednjovekovni nadgrobni spomenici upisani su na Listu svetske baštine u 2016. godini. Serijsko kulturno dobro čini 28 lokaliteta, i to dvadeset u Bosni i Hercegovini, dva u Hrvatskoj, i po tri u Crnoj Gori i Srbiji. Stećci su jedinstvena pojava u srednjovekovnoj evropskoj umetničkoj i arheološkoj baštini.
Od vremena od kada se više ne izrađuju pa sve do danas stećci su duboko ukorenjeni u različite običaje i verovanja. Takvi procesi postoje uprkos svojevrsnom prekidu istorijskog pamćenja, što je većinom izazvano migracijama tokom kasnog srednjeg i ranog novog veka. Narodna priča i bajka vekovima crpu motive iz srednjovekovnog viteškog miljea koji se nalazi na površini stećaka pripisujući njihovo klesanje i postavljanje fantastičnim bićima, vilama, divovima i drugim mitskim čuvarima, dovodeći ih u vezu s legendarnim ratovima i sukobima.